Z Krainy Złotych Pól - polskie bajki ludowe

Zespół autorów, etnografów i ilustratorów dba o to, aby zachować klimat dawnych opowieści, a jednocześnie stworzyć książki atrakcyjne i zrozumiałe dla współczesnych dzieci. Dzięki temu seria łączy tradycję z nowoczesnością, dokumentując świat, który dziś znika, a który dla wielu nadal jest częścią rodzinnej pamięci.

Autentyczne bajki prosto z terenu

Prace nad każdym tomem zaczynają się od rozmów w terenie, etnografowie oraz współpracujące instytucje docierają do osób, które znają dawne opowieści z rodzinnych domów. Nagrywane są długie rozmowy i bajki, które następnie trafiają do transkrypcji, opracowania literackiego i konsultacji z ich pierwotnymi autorami. Dopiero wtedy nad tekstem pracują współcześni pisarze, tworząc wersje, które zachowują sens i charakter oryginału, ale pozwalają dzieciom łatwiej je zrozumieć. Całość uzupełniają słowniczki, mapy regionów i krótkie noty o bajarzach, dzięki czemu seria staje się nie tylko literaturą, ale także materiałem edukacyjnym.

– Spotykamy ludzi, którzy przechowali bajki ze swojego dzieciństwa. To żywy język, atmosfera i emocje, których nie da się znaleźć w książkach przepisanych z archiwów. Bardzo często są to opowieści przekazywane pokoleniowo — przez mamy, babcie i prababcie — historie, które mogłyby zniknąć, gdyby nie zostały teraz nagrane. I właśnie to chcieliśmy ocalić: autentyczność, prawdę i głos ludzi, którzy nadal pamiętają te bajki tak, jak je kiedyś usłyszeli. – podkreśla Małgorzata Jaszczołt, etnografka z Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi.

Praca zespołowa – tradycja, doświadczenie i nowoczesna forma

Nad każdym tomem pracuje szeroki zespół specjalistów. Etnografowie czuwają nad zgodnością opowieści i ilustracji z realiami danego regionu. Autorzy literatury dziecięcej nadają tekstom współczesną, lekką formę, dbając o to, by młody czytelnik mógł czerpać radość z lektury, nie tracąc ducha oryginału. Ilustratorzy odwiedzają muzea i konsultują się z ekspertami, aby wiernie oddać detale związane z architekturą, strojami czy przedmiotami codziennego użytku. Dzięki temu każdy tom jest nie tylko piękny wizualnie, ale także dokładnie przemyślany pod kątem treści i szczegółów charakterystycznych dla regionu.

– W ilustracjach znajdują się szczegóły dotyczące dawnych strojów, budownictwa i narzędzi. Każdy element jest konsultowany, aby był zgodny z realiami regionu, z którego pochodzi dana bajka. Autorzy i ilustratorzy pracują na podstawie wizyt w muzeach oraz wskazówek etnografów, bo zależy nam na tym, aby nawet przetworzone bajki zachowały swój charakter. Chcemy uniknąć błędów i mieć pewność, że młody czytelnik zobaczy świat, który naprawdę istniał. – podkreśla Małgorzata Jaszczołt, etnografka.

Cztery tomy już wydane, kolejne w przygotowaniu

W serii ukazały się tomy z Podkarpacia, Podlasia i Suwalszczyzny, Wielkopolski oraz Pomorza. Każdy z nich zawiera opracowane literacko bajki, słowniczki, mapy regionów oraz archiwalne nagrania, które dokumentują żywy język i sposób opowiadania. W przygotowaniu jest tom świętokrzyski, a kolejne województwa czekają na realizację. Celem projektu jest objęcie serią całej Polski, tak aby każdy region mógł zachować niematerialne dziedzictwo kulturowe w postaci bajek w trwałej formie.

– Do tej pory w żadnym regionie nie zabrakło osób chętnych do podzielenia się bajkami. To pokazuje, jak żywa pozostaje potrzeba opowiadania historii i przekazywania ich dalej. Najczęściej są to osoby starsze, ale takie, które naprawdę pamiętają te opowieści i chcą, by przetrwały. Widzimy, jak bardzo ludziom zależy, by zachować swój język, swoje wspomnienia i to, co pamiętają z dzieciństwa. – dodaje Małgorzata Jaszczołt, etnografka.

 

Bajki, które niosą wartości, emocje i pamięć o przodkach

Wśród wielu zebranych historii szczególne miejsce zajmuje wielkopolska opowieść „O Jasiu i Biedzie”. To przykład bajki, która w prosty, a jednocześnie niezwykle ciepły sposób pokazuje, jak dawne opowieści pomagały dzieciom rozumieć świat, radzić sobie z jego trudnościami i uczyć się rozróżniania dobra oraz zła.

Bajki ludowe pełne są emocji, wybija się poczucie wspólnoty, odwaga bohaterów i nadzieja na poprawę losu – wszystkie elementy potrzebne każdemu człowiekowi. a wynikające z wielopokoleniowej spuścizny. Współczesne dzieci dzięki nim poznają zarówno historię swoich przodków, jak i wartości, które przez lata łączyły rodziny i lokalne społeczności. „Tam, gdzie jest przyjaźń, tam nie ma biedy.” - przypomina finałowa sentencja bajki „O Jasiu i Biedzie”.

-Ta myśl zachwyca swoją prostotą i jednocześnie niesie ogromną mądrość. Bajka opowiada o Jasiu, który wędrował po świecie ze swoimi przyjaciółmi zwierzętami, ucząc, że dobro, troska i wspólnota mają realną siłę. To piękny przykład tego, jak dawniej bajki pomagały dzieciom rozumieć świat, nawet jeśli bywał trudny, a jednocześnie zawsze prowadziły do nadziei. – podkreśla Małgorzata Jaszczołt, etnografka z Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi.